ليلا رنتاک لامبڠ كواس دان کمݢهن بڠسا ملايو، ستنديڠ مريام جرمن

Lela Rentaka
Lambang Kuasa & Kemegahan Bangsa Melayu, Setanding Meriam Jerman


Meriam mempunyai tempat yang istimewa dalam budaya Melayu. Dari sudut teknologi, siapa sangka kemahiran persenjataan Melayu zaman dahulu sudah mampu mencipta meriam mudah alih dan boleh berpusing sehingga 360 darjah, memudahkan ia dihalakan ke sasaran.

Meriam orang Melayu dikenali sebagai Lela dan Rentaka. Ia salah satu senjata penting oleh pasukan tentera kesultanan Melayu dahulu.

Istilah ‘Lela’ merujuk kepada jenis meriam yang diperbuat daripada tembaga, manakala ‘Rentaka’ diperbuat daripada besi. Dikatakan nama ‘Lela’ diambil daripada judul cerita klasik Laila Majnun.

Meriam Melayu kebanyakannya kecil dan ringan, berbeza dengan meriam Barat. Ia mudah dipindahkan dan tidak perlukan ramai orang untuk mengangkatnya.

Menurut Dekan Fakulti Bahasa Moden dan Komunikasi, Universiti Putra Malaysia, Profesor Dr. Abdul Mua’ti Ahmad, meriam orang Melayu mudah dikenali berdasarkan motif dan ukiran pada meriam tersebut.

Contohnya, seperti motif pucuk rebung, bunga lawang dan cengkih, naga dan ikan lumba-lumba. Motif-motif inilah yang membezakannya dengan meriam Barat.

Orang Melayu zaman dahulu sudah mahir dengan teknologi pembuatan meriam. Malah, semasa Portugis datang untuk menawan Melaka, orang Melayu ketika itu sudah menggunakan meriam untuk melawan penjajah.

Berdasarkan catatan Portugis, semasa armada Portugis menyerang Melaka pada 1511, salah satu senjata yang digunakan penduduk Melaka melawan mereka ialah meriam.

Selepas Melaka berjaya ditawan, dicatatkan Portugis telah merampas antara 2,000 sehingga 3,000 pucuk meriam yang menjadi antara senjata pertahanan Melaka ketika itu. Menurut sarjana Barat, meriam yang dirampas itu terbahagi kepada dua jenis, besar dan kecil, berkemungkinan jenis Lela dan Rentaka.

Sebuah meriam tembaga besar kepunyaan Sultan Mahmud Shah turut dirampas dan kemudian Portugis telah memberi meriam itu sebagai hadiah kepada Sultan Zamorin di Kalikat, India.

Kekuatan meriam-meriam pertahanan Melaka itu turut diakui oleh penakluk Portugis, Alfonso de Albuquerque sebagai setanding dengan meriam buatan Jerman.

Menurut Dr. Abdul Mua’ti, pada zaman dahulu, meriam bukan sahaja digunakan sebagai senjata dalam peperangan, tetapi juga menjadi lambang kekuasaan.

Jika meriam besar digunakan sebagai senjata, terdapat juga meriam-meriam kecil yang dihasilkan bukan saja sebagai lambang kuasa, malah ada yang menjadikan meriam sebagai matawang.

Meriam juga digunakan sebagai hantaran perkahwinan pada zaman dahulu kerana ia juga membawa lambang kekayaan. Semakin banyak meriam di rumah orang itu, semakin tinggi statusnya.

Pada hari ini, kebanyakan meriam lama ini tidak lagi berdentum atau menjadi lambang kemegahan seperti zaman dahulu. Ia lebih banyak menjadi perhiasan bisu di tinggalan kubu pertahanan, perkarangan istana, muzium dan bangunan-bangunan di seluruh negara.

Galeri Nusantara di Kompleks Campbell, Kuala Lumpur turut menyimpan koleksi meriam Melayu ini. Terdapat sembilan jenis meriam di galeri ini yang merupakan koleksi peribadi Allahyarham Dato’ Haji Shahrani Abdullah, pengasas Shapadu Group. Kesemua meriam ini didapati daripada kepulauan Melayu.