اوليه عزرين واحيد
سرڠن وابق ۏيروس Covid-19 يڠ مڽرڠ سلوروه دنيا سبلوم اين مڠوربانكن جوتاءن ڽاوا. ۏيروس اين مروڤاكن ۏيروس يڠ ڤاليڠ بربهاي ددنيا. ۏيروس اين موده برجڠكيت سهيڠݢ مڽببكن ڤساكيت تيدق ممڤو برنفس دڠن باءيق سهيڠݢ مڽببكن كماتين.
دمليسيا كتيک اين جوݢ توروت برلاكو سرڠن وابق يڠ چوكوڤ هيبت. وابق اين بوليه برجڠكيت دان مڽرڠ سسياڤا سهاج تنڤا مڠيرا جنتينا، سام سڤرتي وابق Covid-19. بيذاڽ اي تيدق سمڤاي مڠوربانكن ڽاوا سباليقڽ، هاڽ ممڤو مڠوربانكن ايمان دان عقيده دجيوا.
انتارا سيندروم يڠ بوليه دتموءي باڬي ڤساكيت يڠ دجڠكيتي ۏيروس اين، مريک اكن مولا هيلڠ تومڤوان كڤد سڬالا كتتڤن ددالم شريعة اسلام. سبارڠ ڤندڠن علماء، تراوتام يڠ مليبتكن ڤربيذاءن ڤندڠن اكن دڤرتيكايكن. مان يڠ موده دان ممبري منفعة دأمبيل، دان مان يڠ مروڬيكن اكن دتيڠڬلكن.
لازيمڽ ڤساكيت يڠ كريتيكل دان ڬاڬل دأوبتي اكن مولا برانسور-انسور هيلڠ كيقينن ترهادڤ حكوم الله، سهيڠݢ مولا منيڠڬلكن سڬالا شريعتڽ دان ممڤرتيكايكن ڤولا اڤ يڠ تله دمكتوبكن. مريک هاڽ مڠاكوءي ديري سباڬاي اسلام، تتاڤي هاڽ ڤد نام، تيدق ڤد ڤربواتن.
اينيله يڠ دسبوتكن بڬيندا صلى الله عليه وسلم دالم سبواه حديثڽ،
“همڤير تيبا سواتو زمان دمان سأورڠ للاكي يڠ سدڠ دودوق برسندر دأتس كروسي كمڬهنڽ، لالو دسمڤايكن كڤداڽ سبواه حديث درڤد حديثكو مک دي بركات ڤڬڠن كامي دان كامو هاڽاله كتاب الله سهاج. اڤ يڠ دحلالكن اوليه القرءان كامي حلالكن دان اڤ يڠ كامي حرامكن اي حرامكن. (كمودين بڬيندا صلى الله عليه وسلم ملنجوتكن كاتاڽ) ڤدحال اڤ يڠ دحرامكن اوليه رسول الله ايت ساماله حكومڽ دڠن اڤ يڠ دحرامكن الله.“ (حديث روايت ابو داود & ابن ماجه)
مابوق دنيا
اومت اسلام كتيک اين سدڠ مابوق دلندا باداي كدونياءن، لينا دأوليت كسلسياءن، سومبوڠ اتس كروسي كمڬهن دان دبواي كميواهن هيڠݢ تنڤا سدر بڬيتو براني منچابر حكوم الله يڠ دترجمهكن ملالوءي كات٢، ڤنوليسن دان ڤربواتن.
مريک نمڤق هيدوڤ تتاڤي حقيقتڽ تله ماتي ديک كراڤوهن ايمان، سرتا ڬويهڽ كيقينن اونتوق مڠيكوت كتتڤن يڠ ترمكتوب دالم القرءان دان سنه سرتا ڤندڠن اجمع علماء.
فرمان الله منروسي ايات 105 سورة النساء دڠن جلس مڽبوتكن،
“سسوڠڬوهڽ كامي منورونكن كڤدامو (واهاي محمد) كتاب (القرءان) دڠن ممباوا كبنرن سوڤاي اڠكاو مڠحكوم دأنتارا ماءنسي منوروت اڤ يڠ تله الله تونجوقكن كڤدامو (ملالوءي وحيڽ) دان جاڠنله اڠكاو منجادي ڤمبيلا باڬي اورڠ٢ خيانت.“

ڤد هاري اين كيت ليهت، ماءنسي ترلالو سوک اونتوق منجادي ڤنولوڠ كڤد اورڠ خيانت ترهادڤ حكوم الله. مريک مڠڬوناكن ڤلباڬاي السن باڬي مواجركن ستياڤ تيندقن، هاڽ سمات-مات منونجوقكن مريكاله هيرو يڠ ممڤرجواڠكن كعاديلن دان حق سسام انسان. حكوم الله تيدق لاڬي دڬوناكن سباڬاي ڤندوان، سباليقڽ رجوعن يڠ دڬونا ڤاكاي هاڽاله برقبلتكن كڤد بارت دان بوكن اسلام.
دوكتور عدلينا عبدالحاليم، ڤنشرح كانن، جابتن ڤڠاجين كنڬاراءن دان كتمدونن فاكولتي ايكولوڬي ماءنسي، اونيۏرسيتي ڤوترا مليسيا (UPM) مڽاتاكن، مريک يڠ دسرڠ ۏيروس اين سبنرڽ مڠهيدڤ سجنيس ڤڽاكيت يڠ دناماكن واهن.
واهن اياله سجنيس ڤڽاكيت يڠ ساڠت بربهاي كران ڤساكيت اكن مولا ملوڤاكن توهن، تيدق منشكوري سڬالا نعمتڽ عقيبة ترلالو چينتاكن دنيا دان تاكوت كڤد كماتين.
اورڠ يڠ مڠهيدڤ ڤڽاكيت اين لازيمڽ اكن بركلاكوان سڤرتيمان يڠ دسبوتكن دأتس ياءيت مولا مراڬوءي دان اخيرڽ منولق تروس شريعة الله. مريک اكن مواجركن سڬالا تيندقن مريک دڠن برحجه مڠڬوناكن داليل٢ درڤد لوڬيک عقل سهاج تنڤا اد ڤندوان يڠ جلس دالم اسلام.
جوسترو دالم مناڠني وابق اين، سبنرڽ تياد اڤ يڠ بوليه دلاكوكن كچوالي اومت اسلام ڤرلو كمبالي كڤد دوا ڤركارا يڠ منجادي مانيفيستاسي كتمدونن اسلام ياءيت عقيده دان كأيمانن يڠ منتڤ، سرتا اخلاق يڠ ترڤوجي.
عقيده دان كأيمانن يڠ منتڤ
دالم مندڤني كأسلامن يڠ بڬيتو منچابر كتيک اين، اومت اسلام ڤرلو ممڤوڽاءي عقيده دان كـأيمانن يڠ جيتو دان منتڤ، يڠ دأيكت كمس دڠن سيمڤولن كليمه شهاده يڠ اوتوه. اينيله اينتي داسر دالم ڤمباڠونن اومت اسلام سواتو كتيک دهولو سهيڠݢ اي مونچول سباڬاي تمدون يڠ هيبت دان دسڬني تيمور دان بارت.
سباڬاي سأورڠ يڠ مڠاكو دڠن ليسن دان هاتيڽ كليمه شهاده، اي مستيله مواجبكن ديريڽ اونتوق تريكت دڠن تڠڬوڠجواب سرتا كوميتمن يڠ تيڠڬي ترهادڤ الله.
بوكن سقدر كطاعتن يڠ مطلق سهاج، بهكن سسأورڠ يڠ مڠاكو برعقيده اسلام مستيله منجاديكن سلوروه جيوا دان راڬاڽ سرتا هيدوڤ دان ماتيڽ اونتوق الله سهاج. سچارا تيدق لڠسوڠ منجاءوهي سبارڠ بنتوق عنصور٢ شيريک، معصية دان مڽكوتوكن الله دڠن سسواتو يڠ لاءين دالم ڤلباڬاي بنتوق دان چورق.
ڤنانمن عقيده يڠ تڬوه اكن منجاديكن سسأورڠ ايت سڠڬوڤ ممڤرتاهنكن كبنرن دان مڠهاڤوسكن كباتيلن. والاوڤون ترڤقسا مڠوربانكن ڽاوا دان هرتا بندا دمي، ممڤرتاهنكن عقيدة سرتا كتقواءن كڤد الله.
اخلاق يڠ ممڤن
“سسوڠڬوهڽ اكو (رسول الله) دأوتوس اونتوق مڽمڤورناكن اخلاق يڠ مليا.“
بڬيتو سبدا بڬيندا صلى الله عليه وسلم تتكالا دتاڽ اوليه صحابة. اخلاق مليا مروڤاكن چرمينن كڤد شريعة اسلام. اين برارتي ستياڤ ڤرلاكوان دان تيندقن ماءنسي برترسكن كڤد كأيمانن دان عقيده توحيد يڠ مطلق.
اسلام تيدق مڠوكور سواتو ڤنچڤاين سسواتو بڠسا دان تمدون دڠن ڤنچڤاين اسڤيک سمات-مات، سباليقڽ اي مستي دداسري دڠن اخلاق يڠ مليا. دالم احياء علوم الدين، امام الغزالي مڽاتاكن،
“اخلاق اداله صفت يڠ ترتانم دالم جيوا. درڤدڽاله تيمبول ڤربواتن يڠ موده تنڤا ممرلوكن ڤرتيمبڠن فيكيرن“.
درڤد ايت، اڤابيلا دسبوت تنتڠ اخلاق دان تركاءيت ڤولا دڠن اسلام، مک سوده تنتو ڤندوانڽ برسومبر كڤد القرءان دان الحديث. بڬيندا صلى الله عليه وسلم اد مڠاتاكن،
“سسوڠڬوهڽ الله مڠهياسي اسلام دڠن بودي ڤكرتي يڠ مليا دان ڤربواتن يڠ ترڤوجي.“

اخلاق يڠ مليا اداله توڠڬق كقواتن مشاركت دان نڬارا. اوليه ايت، ستياڤ اينديۏيدو واجب برجواڠ منڬقكن اخلاق مليا دان براوسها منچڬه سرتا ممرڠي اڤ سهاج ڬجالا كروسقكن اخلاق دالم مشاركت، تراوتام يڠ برتنتڠن دڠن شريعة اسلام.
جک ڤركارا اين دأبايكن، سوده تنتو اكن منولرڽ وابق اخير زمان سهيڠݢ اينديۏيدو ترسبوت براوليه كهيناءن دان كروڬين باءيق دالم مشاركت ماهوڤون نڬارا، دنيا دان اخيرة.
فرمان الله دالم سورة الشمس ايات 8-10 يڠ برمقصود،
“مک الله مڠألهمكن كڤد جيوا ايت (جالن) كفاسيقن دان كتقواءن. سسوڠڬوهڽ براونتوڠله اورڠ٢ مڽوچيكن جيوا ايت. دان سسوڠڬوهڽ روڬيله اورڠ يڠ مڠوتوريڽ.“
جوسترو، جک كيت مليهت كڤد اڤ يڠ دأساسكن بڬيندا صلى الله عليه وسلم، ڤنديديقن اخلاق يڠ مليا اداله فكتور ڤنتيڠ دالم منجان دان ممبينا سسواتو بڠسا هيڠݢ منجادي رول موديل يڠ ترباءيق دالم منچاڤاي كڬميلڠنڽ.
نامون سكيراڽ ماءنسي تيدق ممڤوڽاءي اخلاق يڠ مليا، سوده تنتو سڬالاڽ اكن موسنه سباڬايمان يڠ ڤرنه برلاكو كڤد تمدون٢ يڠ لمڤاو ديک كران دسرڠ وابق اخير زمان.
ڤاليڠ ممريتكن اڤابيلا سيكڤ اومت اسلام يڠ ڤاسيف دالم سوءال سينسيتيۏيتي، سهيڠݢ تيدق براس اڤ٢ اڤابيلا اد سڬلينتير اورڠ يڠ مڠهينا دان ممڤرليكيهكن حكوم اسلام دهادڤن مريک. بهكن مراس مڬه اڤابيلا برجاي منولق سڬالا حكوم توهن. اينيله سرڠن وابق اخير زمان. والله اعلم

