اوليه عزرين واحيد
ايستيله سامق تيدق ترداڤت دالم ڤروسا بهاس عرب. ماناكالا دالم كتاب٢ فقه، ايستيله يڠ دڬوناكن اداله ازاله ياءيت باب مڠهيلڠكن نجيس اتاو طهره برسوچي درڤد نجيس.
كيت مڠڬونا ڤاكاي ايستيله اين، مروجوع كڤد ممباسوه نجيس يڠ برت، سڤرتي انجيڠ دان بابي دڠن 7 اتاو 8 كالي باسوهن. باسوهن ڤرتام دڠن اءير يڠ برچمڤور تانه دان سلبيهڽ دڠن اءير مطلق.
دالم سبواه حديث يڠ دروايتكن اوليه عبدالله ابن المغفل، بڬيندا صلى الله عليه وسلم اد مڽاتاكن،
“اڤابيلا سأيكور انجيڠ منجيلت سسواتو بجان اتاو واده، مک هندقله كامو ممباسوهڽ سباڽق توجوه كالي. بيلسن يڠ كلاڤن كاليڽ دڠن (اءير يڠ برچمڤور تانه).“ – (حديث روايت مسلم)
كڤرلوان ممباسوه نجيس يڠ برت دڠن اءير يڠ برچمڤور تانه دسببكن كاندوڠن يڠ ترداڤت دالم تانه ممڤو مڠهاڤوسكن سڬالا ككوتورن يڠ ترداڤت ڤد كدوا جنيس بيناتڠ اين.
منوروت ڤنداڤت يڠ ازهر دكالڠن مذهب شافعي، تانه مروڤاكن ساتو-ساتوڽ كومڤونين يڠ هاروس دڬوناكن. اوليه ايت، تيدقله چوكوڤ مڠڬوناكن باهن لاءينڽ سڤرتي ڬارم، سابون اتاو لاءين٢.
جوستيفيكاسي درڤد تاتاچارا يڠ دأجركن اوليه بڬيندا صلى الله عليه وسلم اين، تيمبول ساتو اوسها اونتوق مڽامق سڬالا ڤركاكس اتاو ڤريميس يڠ ڤرنه دڬوناكن اوليه بوكن اسلام. ڤرسيڤسيڽ مڽاتاكن، بوكن اسلام موڠكين تركاءيت راڤت دڠن انجيڠ دان بابي درڤد سودوت كهيدوڤن اتاو ڤماكانن مريک.
اوسها اين نمڤق اد باءيقڽ كران ايڠين ممنوهي تونتوتن شريعة، سلاءين درڤد ممبري كيقينن يڠ تيڠڬي دالم اسڤيک كبرسيهن. تيدق سقدر ايت، دوجودكن ڤولا سكواد سامق يڠ برتڠڬوڠجواب منچوچي ڤريميس٢ يڠ ڤرنه دڬوناكن اوليه بوكن اسلام.
نامون بڬيتو، ترداڤت كسوليتن دالم ممنوهي اوسها مڽامق اين. انتارا كسوليتن يڠ موڠكين تيمبول اداله مليبتكن كوس يڠ تيڠڬي، ماس دان تناݢ. سچارا تيدق لڠسوڠ اين ممبري ساتو ڬامبرن اول بهاوا، اڬام اسلام مڽوليتكن اومتڽ دالم كهيدوڤن هارين.
دالم مڠهالوسي ڤرمسئلهن اين، ڤروفيسور ماديا دوكتور روشدي رملي، ڤنشرح دجابتن فقه دان اصول فقه، اونيۏرسيتي ملايا (UM) برڤندڠن، دالم اسلام سسواتو مصلحه يڠ ايڠين دچاڤاي دالم حكوم اسلام، مستي تيدق تركلوار درڤد تيݢ ڤركارا.
ڤرتام دسبوت سباڬاي مصلحه ضروريه ياءيت مصلحه يڠ ڤاليڠ ڤنتيڠ كران اي كڤرلوان اوتام اونتوق ممنوهي سرتا ملقساناكن كمصلحتن دنيا دان اڬام سرتا منچاڤاي متلامت هيدوڤ ماءنسي ددنيا دان اخيرة. اي برتوجوان منجاݢ اڬام، ڽاوا، عقل، هرتا دان كحرمتن. چونتوه يڠ ڤاليڠ موده اياله تونتوتن منونايكن صلاة يڠ مڠهوبوڠكن ديري سأورڠ همبا دڠن ڤنچيڤتاڽ.
كدوا، مصلحه هاجيه يڠ مليبتكن حكوم حكم يڠ ممبري كمودهن كڤد اومت اسلام. چونتوهڽ منشريعتكن جوال بلي، ڬاداين، كونسيڤ مضاربه، مشارکه دان باڽق لاڬي. سموا اين اسلام بري لالوان باڬي ممودهكن اومت اسلام دالم كهيدوڤن سهارين. سكيراڽ اسلام تيدق ممبنركن جوال بلي سوده تنتو هيدوڤ كيت منجادي سوسه. مان موڠكين جک ايڠين ماكن ناسي، ستياڤ اورڠ ڤرلو منانم ڤادي.

دان يڠ تراخير اياله مصلحه تهسينيه. اي برتوجوان مرياليساسيكن ايتيكا دان ادب٢ ڤاليڠ تيڠڬي دان مورني دالم هيدوڤ اومت اسلام. چونتوهڽ قضاء حاجت، برسوچي دان لاين٢.
سكيراڽ برلاكو ڤرتمبوڠن انتارا مصلحه ضروريه دڠن تهسينيه، مک يڠ منجادي كأوتاماءن اداله مصلحه ضروريه. سباڬاي چونتوه، كتيک سسأورڠ هندق صلاة سدڠ دي بارو بواڠ حاجت.
تتاڤي كتيک صلاة دديديريكن، دداڤتي ترداڤت نجيس دان تياد اءير اونتوق مڽوچيكنڽ، سدڠكن وقتو صلاة همڤير تمت. اڤ يڠ ڤرلو دلاكوكن كتيک ايت اياله منروسكن صلاة. دالم حال اين، (ممبرسيهكن نجيس) اداله مصلحه تهسينيه.
اسلام اڬام يڠ مراعيکن كمودهن جوݢ تيدق ممببنكن ملاءينكن دڠن قدر ترممڤو. دان الله ممعافكن كيت دالم حال٢ يڠ دلوار كممڤوان كيت. اين يڠ ڤرلو دفهمي.
ايكوت سقدر يڠ ممڤو
انالوڬيڽ موده، سأوساي ممبواڠ اءير دان كيت براستنجاء، تركادڠ اد ڤرچيقن يڠ كيت تيدق سدري اتاو تيدق داڤت دليهت تركنا ڤد سلوار. دالم كأداءن اين، نجيس ايت دمعافكن كران اي دلوار كممڤوان كيت.
تمبهڽ لاڬي، كونسيڤ كمودهن سميمڠڽ اد دالم اسلام. جک كيت ليهت، ڤارا علماء تله مڽوسون باڽق قاعده فقه اونتوق كمودهن كيت دالم ممڤركتيکكن حكوم٢ اسلام. كڤايهن ايت منداتڠكن كمودهن. بيلا ده ڤايه ساڠت، اسلام مڽوروه اونتوق مڠمبيل جالن يڠ موده.
دڠن كات مودهڽ، سسياڤا يڠ دتعليفكن دڠن سسواتو كطاعتن، مک واجب باڬيڽ اونتوق ملقساناكنڽ سقدر مڠيكوت كممڤوان يڠ دي ميليقي. ميثلڽ، جک تيدق ممڤو صلاة دالم كأداءن برديري، مک اسلام مڠاجر اونتوق صلاة دالم كأداءن دودوق، برباريڠ اتاو مڠڬوناكن عشارت مات. دالم ارتي كات لاءين، الله تيدق منجاديكن كڤايهن دالم اڬام.
اي سلارس دڠن سبدا بڬيندا صلى الله عليه وسلم
“اڤابيلا اكو سوروه كامو بوات دڠن ساتو ڤركارا، كامو بواتله بندا ايت ايكوت كممڤوان كامو.“
كمودهن اين بربيذا دڠن ڤرينته لارڠن. “اڤابيلا اكو لارڠ كامو بربوات سسواتو بندا، مک كامو دلارڠ ملاكوكنڽ.“ جادي، سچارا لوڬيکڽ، اڤ يڠ دلارڠ اوليه بڬيندا صلى الله عليه وسلم ايت سميمڠڽ ممڤو كيت لاكوكن.
دالم ماس يڠ سام، كيت كنا سأيمبڠكن كمبالي دڠن كات، اڤ يڠ موده تيدق اكن ڬوڬور دڠن اڤ يڠ سوسه. سكيراڽ ڤركارا ايت موده، كيت هاروس لاكوكن دان جاڠن ڤولا كيت تيدق ماهو بوات.
سباڬاي چونتوه كيت مڽيوا سبواه بيليق يڠ سبلومڽ دسيوا اوليه اورڠ چينا يڠ ممبلا انجيڠ. كيت تيدق ڤستي دمان انجيڠ ايت بيرق اتاو كنچيڠ. جادي كيت باسوه مڠڬوناكن باسوهن بياسا تنڤا مڽامقڽ.
تتاڤي سكيراڽ كيت تاهو اتاو نمڤق نجيس ترسبوت، مک كيت مڽامقڽ سهاج دسيتو كران جلس كيت تاهو تمڤتڽ. اوليه ايت بندا يڠ موده تيدق اكن ڬوڬور دڠن اڤ يڠ سوسه.
دالم ساتو روايت اد دڽاتاكن، ڤرنه ڤارا صحابت كتيک كلوار مڠمبڠكن اسلام، مريک ترڤقسا مڠڬونا ڤاكاي بكس ماكنن دان مينومن اورڠ مشركين. سدڠكن جلس دكتاهوءي بكس ماكنن مريک ايت سوده ڤستي اد دڬوناكن اونتوق ماكن بابي اتاو بڠكاي دان ارق. كتيک دڽاتاكن ڤرمسئلهن ترسبوت كڤد بڬيندا صلى الله عليه وسلم اداكه ترڤقسا مڽامق كران اد كموڠكينن دڬوناكن اونتوق ماسق بابي، جواب بڬيندا
“باسوهله ڤيڠڬن اتاو التن داڤور ايت دان ڬوناكنله.“
دالم ڤرمسئلهن اين بڬيندا هاڽ مڽوروه باسوه سڤرتي بياسا سهاج. منوروت مذهب شافعي ڤولا باسوه ايت هاڽ دحكومكن سنة دان بوكن منجادي واجب والاو اد كموڠكينن اورڠ كافير ايت ماسق ارق اتاو بابي. تيدق ڤرلو دسامق ڤيڠڬن مڠكوق ترسبوت ملاءينكن جک جلس دليهت ڤيڠڬن ايت دڬوناكن اونتوق ماكن بابي.
بڬيتو جوݢ سكيراڽ كيت كهوتيل، ڤيڠڬن يڠ دڬوناكن تنتوله اد كادڠ٢ دڬوناكن اونتوق مڠهيدڠكن بابي، نامون كيت تيدق مليهتڽ سچارا ڽات دان هاڽ برساندركن ڤد ڤرسيڤسي. جادي ڤرلوكه كيت امبيل ڤيڠڬن ترسبوت دان سامق ستياڤ كالي كهوتيل؟ سوده تنتو تيدق ڤرلو، كران كيت ليهت ڤيڠڬن ايت ميمڠ كليهتن برسيه برساندركن ڤد داليل روايت دأتس.
سام جوݢ، تتكالا كيت مڽيوا رومه يڠ ڤميليقڽ سبلوم اين اد ممبلا انجيڠ، چوكوڤ هاڽ باسوه سهاج ماچم بياسا. سباليقڽ جک كيت يقين دساتو سودوت ميمڠ اد نجيس انجيڠ جادي كيت ڤرلو سامق دسودوت ترسبوت. جک كيت تيدق يقين، هاڽ سقدر ڤرسيڤسي، كيت امبيل جالن موده دڠن باسوه ايكوت كممڤوان.
منوروت محمد صالح الحسيمي،
“جک تمڤت كنا نجيس ايت ترسمبوڽي، سمڤيت دان كچيل دان كيت بوليه سامق، مک بواتله. نامون جک تمڤت ايت بسر، كيت هاڽ ڤرلو باسوه اتاو سامق دتمڤت يڠ كيت يقين سهاج. تيدق ڤرلو باسوه سموا تمڤت كران اد عنصور سوسه“
جاڠن بياركن ديري كيت دكواساءي دڠن ڤراساءن وس٢. دالم حال اين موڠكين كيت بوليه كياسكن سديكيت دمان تمڤت يڠ كيت يقين سهاج، دان سلبيهڽ باسوهله دڠن باسوهن بياسا. والله اعلم

