کاءين ليمر

GALERI NUSANTARA – Episod 29

KAIN LIMAR

Kain limar merupakan kain berkualiti tinggi dan fabrik tradisional Melayu kedua tertua selepas kain pelangi. Pada zaman dahulu, kain limar hanya dipakai oleh golongan istana dan bangsawan. 

Lama kelamaan, ia dipakai oleh rakyat biasa dan sering digunakan dalam majlis keramaian seperti perkahwinan dan majlis berkhatan.

Kain limar ini dipercayai telah digunakan sejak zaman pemerintahan Cik Siti Wan Kembang iaitu sekitar tahun 1610 – 1677 di Kelantan. Ada cerita yang mengatakan bahawa Cik Siti Wan Kembang kelihatan sangat anggun dan kemas dek kerana kain limar yang halus seni pembuatannya. 

Kain limar dikenali melalui beberapa ciri tertentu. Antaranya, warna, motif yang diguna pakai serta struktur bentuk. Warna paling ketara digunakan untuk menghasilkan kain limar ialah warna merah yang selalunya terletak pada bahagian kepala kain. 

Motif yang sering menghiasi kain limar ialah bunga-bungaan, geometri, tulisan dan unggas. Bagi menambahkan seri, penggunaan songket dan telepuk turut dihasilkan ketika pembuatan kain limar. 

Kain limar lama selalunya terdiri daripada tiga jenis bentuk yang sering diguna pakai sewaktu pembuatan kain ini. Antaranya, bentuk kain sarung, kain sarung lepas dan bentuk empat persegi. 

Kaum lelaki selalunya memakai kain ini sebagai samping atau bengkung di bahagian pinggang. Pemakaian kain limar ini dilihat lebih popular di kalangan kaum lelaki di bahagian timur Semenanjung iaitu, Kelantan dan Terengganu. 

Bagi kaum wanita pula, mereka memakainya dengan cara menyimpuh daripada bahagian atas dada hingga ke betis. Manakala di bahagian atas pula, ia dijadikan sebagai selendang untuk penutup pada bahagian bahu yang terdedah. 

Bagi wanita Johor, kain limar ini dijadikan baju Teluk Belanga ataupun baju kurung berlengan pendek. Kebiasaannya, ia dipakai bersama dengan Kain Gerus Bertelepuk iaitu kain licin bertelepuk. 

Proses pembuatan sehelai kain limar agak rumit berbanding jenis kain lain. Terdapat tiga jenis kain limar iaitu Kain Limar Biasa atau Kosong, Kain Limar Tapak Catur atau Pelikat, dan Kain Limar Bersongket. 

Bagi kain limar biasa ataupun kain limar kosong, ia dibuat dalam dua bentuk. Pertama, berbentuk sarung dan keduanya berbentuk lepas. Ia dipakai oleh kaum wanita yang dipadankan dengan baju kebaya ataupun baju kurung. 

Untuk kain limar tapak catur ataupun pelikat, ia mempunyai corak berpetak-petak dan selalunya berwarna-warni. Kain ini biasanya digunakan sebagai bengkung dan juga berbentuk sarung dan dipakai oleh wanita sebagai tudung. 

Bagi kain limar bersongket pula, ia ditambah jahitan benang emas dengan corak-corak yang menarik. Penghasilan kain ini kebanyakan ditemui di Kelantan dan Terengganu.

Teknik penghasilan kain Pua iaitu tenunan orang Iban, Sarawak menyamai teknik yang digunakan untuk menghasilkan kain limar iaitu ikat dan celup. Oleh sebab itu, tempoh masa untuk menghasilkan kain limar ini memakan masa yang lebih lama dan sangat rumit. 

Sewaktu berlakunya Perang Dunia Kedua, penenun kain limar di pantai timur  telah menghentikan penghasilannya, tidak seperti kain Pua yang masih dikekalkan sehingga kini. 

Ditambah dengan kekurangan sumber dan kepakaran dalam bidang pembuatan kain limar menjadi satu faktor kepada kepupusan fabrik yang dikenali sebagai kain klasik Melayu ini.

Jika adapun pembuatan kain limar pada hari ini, kualitinya tidak setanding dengan kain limar dahulu kerana faktor penggunaan benang, warna, motif dan teknik pembuatannya telah diubahsuai mengikut peredaran masa dan daya saingan dengan tekstil import masa kini. 

Lantaran itu, kewujudan kain limar asal pada masa sekarang hanya dapat dilihat menerusi pameran di muzium atau menjadi barang simpanan peribadi sesetengah individu. Sayangnya kerana ia diakui oleh ramai penyelidik antarabangsa sebagai fabrik warisan tradisi tercantik di dunia.